Kjaramál og aðskilnaður lögreglu- og ákæruvalds

Í lok síðasta árs var skrifað undir nýjan kjarasamning til fjögurra ára og í mars á þessu ári var skrifað undir nýjan stofnannasamning. Síðasta samningalota var því bæði löng og lærdómsrík þar sem hart var tekist á og m.a. var fyrsta tillaga að kjarasamningi felld sumarið 2024 með miklum meirihluta.

Það má því segja að mest öll orka forystu LL hafa farið í þessi tvö verkefni í rúmlega eitt ár. Mikil krafa var frá félagsmönnum LL um að starfsaldurshækkanir kæmu aftur inn í stofnanasamning líkt og þær voru fram til 2021. Með því var í raun horfið frá þeirri stefnu að umbuna frekar fyrir metun og aukna hæfni þó svo að rökstyðja megi að aukin hæfni komi með starfsreynslu. Í samningum er verið að semja um takmörkuð gæði og því var forystu LL ljóst að með því að krefjast starfsaldurshækkana væri öðru fórnað í staðinn. Við lítum þó ekki svo á að baráttunni sé lokið og munum núna einbeita okkur að því að persónubundnir þættir líkt og menntun, sérhæfing og hæfni verði virkjaðir í auknu mæli því lögreglumenn telja sér enn vera mismunað að þessu leyti gagnvart örðum stéttum.  En innleiðing fleiri þátta stofnanasamnings getur ekki gerst nema lögregluembættum verði tryggt aukið rekstrarfé. Það er því mikilvægt að við séum meðvituð um að lögreglumenn og lögregluembættin eru samherjar í því að tryggja lögreglumönnum betri kjör og starfsaðstæður.

Stéttarfélög reyndu í síðustu kjarasamningum að leggja sitt af mörkum til þess að lækka vexti og verðbólgu með því að setja fram hóflegar kröfur um launahækkanir. Því miður virðist vera að það hafi ekki skilað þeim árangri sem vonast var eftir því vaxtastig er enn hátt. Skýrar vísbendingar eru um umtalsverðar verðhækkanir og staðan jafnvel með þeim hætti að verið sé ná að svokölluðum rauðum strikum sem gerir það heimilt að segja upp kjarasamningum.

Opinberir starfsmenn sömdu í sínum samningum um launatöflutryggingu sem á að tryggja að við drögumst ekki aftur úr launafólki á almenna markaðnum. Þetta er reiknað út 1. september ár hvert á samningstímanum. Í útreikningum þessa árs kom í ljós að það ber að hækka launatöflur BSRB félaga um 0.75%. Þetta á þó aðeins við um þau félög sem fengu greitt út samkvæmt nýjum kjarasamningi á árinu 2024 og því á þetta ekki við um félaga í LL og nokkrum öðrum félögum. Við þurfum því að bíða eftir útreikningum næsta árs til að fá leiðréttingu á þessum grundvelli. Fyrirkomulag launatöflutryggingar var kynnt þegar undirritaðar tillögur að kjarasamningi voru kynntar bæði í júní 2024 og í janúar 2025. En þetta sýnir okkur að svona tryggingar eru mikilvægar til að halda kaupmætti jöfnum á milli stétta.

Á þingi LL í Eyjafirði í maí 2024 var samþykkt ályktun til stjórnvalda þar sem skorað var á þau að bæta húsnæðiskost lögregluembætta en þá var vitað um mjög bágborna stöðu húsnæðis á Suðurnesjum og á Ísafirði auk þess sem aðstaða lögreglumanna á Vík þótti ekki boðleg. Seinna kom svo upp mikil umræða um húsnæðismál hjá RLS vegna myglu og það embætti hefur nú flutt starfsemi sína, en óboðlegt húsnæði á Skúlagötu hafði raunar líka áhrif á LRH. Húsnæðismál voru því aftur til umræðu á Formannaráðstefnu LL nú í maí síðast liðnum.  Það er því ljóst að mikið átak þarf að gera í húsnæðismálum lögreglunnar á næstu misserum og sem dæmi má nefna að RLS er núna  með aðstöðu á tólf mismunandi stöðum. Það jákvæða í þessu er þó að lögregla í Vík hefur fengið nýja og betri aðstöðu og fyrirtækið Stólpi Gámar hefur einnig reyst nýja stöð á lóð þeirrar eldri í Keflavík.

Í haust er fyrirhugað að formaður og fulltrúi úr framkvæmdastjórn fari hringferð um landið og heimsæki sem flestar lögreglustöðvar. Ég fór um landið á fyrra kjörtímabili og var mjög ánægður með hverju þeir fundir skiluðu. Nú verður annar háttur hafður á en síðast þegar farin var hringferð þar sem hugmyndin núna er að um óformlegra spjall við lögreglumenn verði að ræða. Til greina kemur að formaður LL sækist eftir því að fá að vinna aukavaktir hjá mismunandi embættum um landið til að skilja og skynja betur starfsaðstæður og umhverfi félaga sinna. Sú hugmynd er enn í mótun og auðvitað undir yfirstjórn hvers embættis komið hvort slíkt er framkvæmanlegt.

Mér líkt og öðrum lögreglumönnum er umhugað um skipan lögreglu og hvernig henni er með sem bestum hætti fyrir komið. Dómsmálaráðherra hefur nú þegar boðað ákveðnar breytingar þar sem fyrirhugað er að styrkja embættið á Suðurnesjum, m.a. með því að flytja deildir frá RLS til LSS. Við eigum enn eftir að sjá hvað verður í því efni en LL mun að sjálfsögðu fylgjast vel með og tryggja réttindi sinna félagsmanna. Það hefur verið mín skoðun lengi að það megi fækka lögregluembættum á landinu og við slíka fækkun gæti hagur félagsmanna LL vænkast. Með færri embættum ætti að vera auðveldara að samræma laun og réttindi félagsmanna og bæta umsýslu og framkvæmd mannauðsmála. Í dag höfum við of mörg dæmi um að lögreglumenn njóti ekki sömu réttinda um allt land. Auk þess held ég að meira samræmi og styttri boðleiðir myndu styrkja löggæsluna enn frekar.

Þegar lögregluembættum var fækkað árið 2007 voru tillögur um að lögregluembætti landsins ættu að lokum að vera fimm. Ég teldi það strax vera til mikilla bóta og tel reyndar að þau gætu verið enn færri. Frá því ég tók við sem formaður LL árið 2021 ég hef haldið þeirri skoðun á lofti að menntaðir lögreglumenn ættu að stjórna lögreglunni. Í mínum fyrsta pistli í Lögreglumanninum sem formaður skrifaði ég að með aukinni menntun lögreglumanna og því að námið væri komið á háskólastig væri löngu kominn tími til að lögreglumenn stjórnuðu lögreglunni í stað þess að eftirláta það annarri háskólastétt. Til þess að þetta og aðrar þarfar breytingar á lögreglu geti raungerst þarf breytingu á lögreglulögum sem ég tel löngu tímabæra.

Mér finnst að nú sé lag með að fá með okkur í lið þá fjölmörgu fyrrverandi lögreglumenn sem hafa sest á þing. Ég veit að þar erum við með menn sem hafa bæði innsýn og skilning á starfi lögreglunnar. Með breytingum á lögreglulögum væri á sama tíma hægt að færa allt ákærvald frá lögreglu til héraðssaksóknara og styrkja í leiðinni það embætti í saksókn. Það eru fleiri og fleiri á þeirri skoðun að aðskilnaður lögreglu og ákæruvals sé betra skipulag. Slíkur aðskilnaður sé mikilvægur í lýðræðisríki og yrði jafnframt til þess fallinn að styrkja báða aðila.

Fækkun lögregluembætta þarf alls ekki að þýða fækkun varðsvæða eða lögreglustöðva heldur gæti einmitt þvert á móti færst aukinn kraftur í lögreglu og hennar lögbundnu verkefni um allt land. Í samvinnu við sveitarstjórnir og löggjafann mæti festa enn frekar í sessi viðveru lögreglu í hverju héraði.

Þó svo að lögreglulögum verði ekki breytt á þann hátt að lögreglumenn geti gengt stöðu lögreglustjóra þá tel ég að yfirlögregluþjónar séu fullfærir um stjórnun síns lögregluliðs og því mætti með auðveldum hætti fækka lögreglustjórum en halda sama lögregluliði í hverju héraði.

Í pistli sem þessum er óhjákvæmilegt að minnast á aukið álag á lögreglumenn og hótanir og árásir sem þeir hafa orðið fyrir undanfarin ár. Ég tel að stór hluti af okkar vanda sé sá að refsing fyrir að ráðast á lögreglumann sé ekki nægjanlega mikil og ekki síður að í sumum tilvikum er fólk sem skemmir eigur lögreglumanna ekki ákært fyrir brot gegn valdstjórninni. Sá tími á að vera löngu liðinn að sagt sé við lögreglumenn að það sé hluti af þeirra starfi að verða fyrir áverkum eða tjóni á eigum sínum. Það er algjörlega nauðsynlegt að ákæruvaldið gangi mjög hart fram þegar um árásir á lögreglumenn er að ræða, hvort sem það er þegar þeir eru við vinnu eða í frítíma sínum. Þegar stefnan er að fjölga starfandi lögreglumönnum er mikilvægt að yfirvöld sýni að vel sé haldið á málum, hlúð sé að lögreglumönnum í starfi og að öryggi þeirra sé tryggt.

Munum við erum öll í sama liði og saman tryggjum við betri líðan og betri lögreglu.

Fjölnir Sæmundsson formaður LL