Af norskum vettvangi

Í nýlegri útgáfu frá Politiforum er greint frá flótta lögreglumanna úr starfi í Noregi en á einungis fjögurra ára tímabili hafa næstum ellefuhundruð lögreglumenn hætt störfum í norsku lögreglunni og fundið sér vinnu við annað. Er sú tölfræði meira en tvöfalt fleiri á við brottfall lögreglumanna fjögur ár þar á undan. Er staðan það slæm að sögn blaðsins að núna hætti hlutfallslega fleiri lögreglumenn störfum en nýir sem koma til starfa.

Heildarfjöldi lögreglumanna í Noregi hefur á undanförnum árum verið í kringum 10.000, stundum undir og stundum rétt yfir.

Reynslusögur og ástæður brottfalls

Í viðtali við lögreglumann sem starfaði hjá Oslóarlögreglu kom m.a. fram að dagleg störf voru undirlögð af „míkróstjórnun”, endurgjöf og skrifræði, í stað þess að hafa áherslurnar á raunverulegum löggæslustörfum og úrlausn slíkra verkefna sem væri einmitt það sem upphaflega hefði gert að verkum að viðkomandi vildi velja sér lögreglustarfið.

Í könnun sem framkvæmd var 2025 (LL hefur einnig viðhaft tvær kannanir frá árinu 2022 og ný könnun er fyrirhuguð) má lesa dæmi og orðrétt svör lögreglumanna í Noregi. Þannig sagði einn úr Agder-umdæminu að það væri slök eftirfylgni gagnvart lögreglumönnum eftir að þeir hefðu tekist á við mjög erfið verkefni og upplifað áföll í tengslum við starfið. Launin stæðu ekki í neinu samhengi við þær gríðarlegu kröfur sem gerðar væru til lögreglumanna í starfi og andlegt álag sem fylgdi þeim verkefnum sem lögreglumenn þurfa að leysa.

Lögreglumaður sem starfar í Øst talaði um lág laun, langar og þungar vaktir og lítinn sveigjanleika í starfi. Litlir möguleikar væru á starfsþróun. Lögreglumaður í suðaustri talaði um að lögreglan í Noregi hefði fjarlægst borgarana og nálgast það að verða meira í ætt við einhvers konar félagastarfsemi. Þannig væri allt of mikil fjarlægð milli æðri stjórnenda niður til hins almenna lögreglumanns.

Sá fjórði talaði um slaka stjórnun í norsku lögreglunni sem réði ekki við að vernda hæft fólk í starfi. Hæfu fólki væri umbunað bæði tilviljunarkennt og seint og illa. Slík vinnubrögð væru óþörf og ýttu frekar undir flótta úr stéttinni. Kvaðst viðkomandi vera að íhuga að hætta í lögreglunni.

Sá fimmti sem starfar í Øst sagði norsku lögregluna allt of mikið pólitískt stjórnað. Lögreglan hefði fjarlægst almenning sem hafi í ríkum mæli misst tiltrú á kerfinu þegar öll mál séu meira og minna felld niður. Rannsakari sé þannig eingöngu nokkurs konar „málsmeðhöndlari” og varla það, þar sem hann fær ekki nægjanlegan tíma til þess að rannsaka mál, heldur sé áherslan á að reyna ljúka málum svo unnt sé að fella þau niður svo fljótt sem verða megi.

Viðbrögð formanns og þróun á Norðurlöndum

Haft er eftir Unn Alma Skatvold, formanni norsku landsamtakanna, að þróunin hafi lengi valdið þeim áhyggjum. Tölurnar um þann fjölda lögreglumanna sem hætt hafi störfum komi ekki á óvart. Þetta snúist að miklu leyti um aðbúnað og að tryggja lögreglumönnum ákjósanlegt starfsumhverfi, en norsk yfirvöld hafi ekki sýnt því skilning. Í staðinn snúist allt um það hjá yfirvöldum hvernig lögreglan í Noregi geti nýtt þá fjármuni sem veittir eru betur.

Í nýlegri könnun sem framkvæmd var 2025 og yfir 1150 norskir lögreglumenn svöruðu kom m.a. fram að þrír af hverjum fjórum starfandi lögreglumönnum sögðu vinnuálag hafa aukist gríðarlega á undanförnum árum. Þá sögðust 71,7% lögreglumanna sem svöruðu vera að íhuga eða hafa íhugað að hætta í lögreglunni en þar er um 10% aukningu að ræða frá því í samsvarandi könnun sem framkvæmd var 2023.

Helstu undirliggjandi þættir þess að vilja hætta í lögreglustarfi voru launamál, en þar næst á eftir voru of mikið vinnuálag, slök stjórnun í lögreglu og fjórða algengasta ástæðan var fólgin í litlum möguleikum á frekari starfsþróun.

Í samtali við Unn Alma vísaði hún í ástandið sem var í Svíþjóð fyrir um tíu árum síðan þar sem sænskir lögreglumenn voru að glíma við svipaða stöðu og átta af hverjum tíu íhuguðu að hætta störfum. Hafi sænsk yfirvöld fyrst núna á undanförnum misserum bætt í lögregluna og séu nú um 2000 nýir lögreglumenn menntaðir á ársgrundvelli. Hafi aðgerðir Svía haft í för með sér að nú kæmu ánægðari lögreglumenn til starfa sem entust lengur í starfi.

Í Noregi hafi þróunin verið þannig að fleiri og fleiri ungir lögreglumenn hætti í lögreglunni, einkum vegna þess að menntunar- og starfsþróunarmöguleikar séu of lélegir. Ungt fólk í dag bíði ekki í tíu ár eftir framgangi í starfi og meiri möguleikum á framhaldsmenntun. Ungt fólk í dag hafi einfaldlega mun meiri væntingar.